استاندارد 5S

نظام آراستگي (5S)
مقدمه
5S يعني 5 اصل براي دستيابي به يك محيط كار با كيفيت، كه بعد از جنگ جهاني دوم در ژاپن توسعه يافته است. كه شامل هزاران مورد كوچك است كه بايد تمامي پرسنل در آن مشاركت داشته باشند و هر كسي به سهم خود برای تحقق آن تلاش كند.
هدف:
كاربرد منظم در خلق يك محيط كار مناسب جهت توليد محصولات با كيفيت بالا و افزايش روحيه كاري افراد كه در نتيجه بهره وري يا همان بازدهي از كار افراد بالا مي رود؛ هدف نهايي 5S پيشگيري از اتلاف است.
قدم اول در اجراي 5S: تشويق كردن تمام پرسنل براي انجام يك كار دسته جمعي
قدم دوم در اجراي 5S: درك افراد از 5S
 
عوامل تاثير پذيراز سیستم 5S درمحيط كار:
ايمني (Saffty): محيط كاري نامنظم محل مناسبي براي كار كردن نیست.‏
بازدهي كار(Efficiency) : بطور مثال تميز بودن همیشگی قالبها باعث بالا رفتن بازدهي كار خواهد شد
كيفيت (Quality): گرد و غبار و براده هاي انباشته در محيط كار باعث كاهش بازدهي و درنتيجه كيفيت پايين محصولات
برطرف كردن نقص ها(Eliminating Berack downs): علامتگذاري تابلو هاي برق و نظارت مستمر تا به خاطر وجود گرد و غبار دستگاه از كار نيفتد.
نكاتي براي به اجرا در آوردن 5S :
1– تعيين قواعد اي براي نحوه نظافت. مثلاً فعاليتهاي 5 دقيقه اي.
2- مكاني را براي همه چيز مشخص كنيم. شامل انبارها – قفسه ها- علامتگذاري مناسب.
3- اگر هيچ اقدامي صورت نگيرد بهبودي حاصل نخواهد شد.
اگر خودتان نمي توانيد انجام دهيد از ديگران كمك بخواهيد.
 
(5S) چيست؟
مجموعه فعاليتهايي است كه در قالب يك نظام فرهنگي- مديريتي صورت مي گيرد و بر ايجاد و حفظ محيطي سامان يافته ، مرتب، پاكيزه، زيبا و دلپذير، استاندارد و با انظباط براي كار تأكيد مي ورزد .
خانه تكاني یا cleaning up- Sortng out (سئي ري Seiri)
سامان دادن و مرتب كردن Systematic Arrangement- Keep in good order  (سئي تُ Sitio)
سپيدي و پاكيزگي Clean Sweeping – Keep (سئي سُ Seiso)
سعي در حفظ مطلوب Standardizing (سئي كِتسو Seketsu)
سازمان يافتگي و انظباط Self discipline – Discipline (شيتسوكه Shitsuke)
1. خانه تکانی :
از ديدگاه 5s ساماندهي به معناي تشخيص ضروري از غير ضروري است. ساماندهي يعني قرار دادن اشيا در محل هاي صحيح و حل كردن مشكلات در سر منشاء آنها. در ميان اصول 5s ساماندهي از بالاترين اولويت برخوردار است .
نكات اساسي در جدا كردن و دور كردن غير ضروري ها :
1 – آيا هيچ غير ضروري را مي بينيد كه محل كار شما را شلوغ كرده باشد.
2-آيا كابل يا لوله غير ضروري است كه به حال خود رها شده باشد.
3- آيا ابزار و يا موادي در كف زمين رها شده اند.
4- آيا اقلام غير ضروري دسته بندي شده اند.
5- آيا تمامي ابزارها بطور صحيح دسته بندي شده اند.

2-نظم و ترتيب:
نظم وترتيب (مرتب كردن) يعني قرار دادن اشيا در مكانهاي مناسب يا به ترتيب مطلوب و به نحوي كه بتوان از آنها به بهترين وجه استفاده كرد . نظم و ترتيب راهي است براي يافتن و به كار بردن اشياي مورد نياز بدون انجام جستجوهاي بيهوده.
اولين قدم براي برقراري نظم وترتيب در يك كارخانه تعيين محل گذرگاهها و محل قرار گرفتن اشياست.
نكات اساسي در سامان دادن و مرتب كردن:
وضعيت حال را بررسي كنيم
2- تصميم گرفتن مبني بر اينكه وسايل را كجا نگهداري كنيم
3- نحوه نگهداري قطعات بطوري كه بر كيفيت آنها اثر نگذارد.
4- پايبند بودن به قواعد براي مثال اگر وسايل خاصي سر جاي خود نيست آيا كسي آنرا برداشته است.

3. سپيدي و پاكيزگي:
پاكيزه سازي از ديدگاه 5s عبارت است از دور ريختن زوائد وپاكيزه كردن اشياء از آلودگي ها و مواد خارجي.
پاكيزه سازي از ديدگاه 5s نوعي بازرسي است
هدف از پاكيزه سازي:
الف- دستيابي به ميزان مطلوبي از پاكيزگي
ب- حذف كامل آلودگيها
ج- شناسايي مشكلات جزئي از طريق بازبيني.
 
نكات اساسي در پاكيزكي:
بازرسي تمام محوطه كارخانه به منظور پيدا كردن منبع گردوغباراعم از كف زمينها- خطو ط نيرو
نظارت و نظافت هر يك از افراد، از وسايلي كه با آنها سرو كار دارند
بازديد و نظارت و نظافت دستگاهها تا عاري از عيب و نقص و يا نشتي باشند.

4. استاندارد كردن(سعي در حفظ مطلوب):
استاندارد سازي از ديدگاه 5s عبارت از روشي براي حفظ نتايج حاصل از ساماندهي ، نظم وترتيب و پاكيزگي است.
يكي از بخش هاي مهم اين روش توسعه نظام صريح و روشني است كه بتوان به آساني به عيب و نقص دستگاهها پي برد.
نكات اساسي در استاندارد سازي:
تشخيص دادن نقص كار دستگاهها:
الف- مهمترين نكات را بررسي كنيم.
ب- چه چيزي نقص به حساب مي آيد.
ج- آيا مي توان يك نقص را تشخيص داد.
د- از چه وسايلي بايد استفاده كرد.
ر- چه نوع اقدامات مورد نياز بايد انجام داد.
مشاهده كردن :
الف- استفاده كردن از برچسب و علائم مشخص كردن محدوديت(اسفاده از گيجهاي مناسب- بستن پيچ و مهره ها به طوري كه به راحتي به چشم بيايد)ب- افزايش ميدان ديد (استفاده از پوشش شفاف براي ديدن كار دستگاه در هر وضعيت
نكاتي براي محل كار(بررسي در مورد محل كار):
الف- آيا لباس كثيف و نا مناسب بر تن داريد.ب-آيا مشكل سرو صدا داريد.ج- آيا مشكل گرما و سرما داريد.د-آيا سقف محل كار چكه مي كند. ر- محل مناسبي براي غذا خوردن داريد
5. آموزش و انظباط:
انضباط در معناي عام عبارت از آموزش وتوانايي بر انجام وظيفه است.
از ديدگاه 5s انضباط به معني:
الف- ايجاد يا برخورداري از توانايي لازم براي انجام امور به شيوه مطلوب.
ب- عادت به انجام هر كار به نحو صحيح(پرورش دادن افراد به يادگيري صحيح).
ج- راهي براي تغيير عادتهاست
بطور كلي مي توان گفت انضباط فرآيندي حاصل ازآموزش و تكرار وتمرين است.
 
نكات اساسي در مورد انظباط:
آيا يك برنامه بازديد روزانه داريد
2.- آيا لباس مناسبي برتن داريد.
3- آيا كلاه مناسبي داريد و اسم تان روي آن نوشته شده است.
4- آيا گزارشات ،دستور كارها صحيح و به موقع انجام مي گيرد.

حوزه ها و موارد كاربرد 5S
در فرايند توليد، تعميرات، خدمات فني، مواد اوليه، قطعات، كالاي نيم ساخته و كارهاي در جريان ساخت و محصول نهايي
در فرايند امور غير توليدي : توليدات معيوب، ضايعات و زوائد برش كاري
در قسمت ماشين آلات و تجهيزات توليد : ماشين آلات، تجهيزات، وسائل جابجايي مواد، ابزار، قالبها، قفسه ها، جعبه ها، ميزهاي ابزار و كار، ميزهاي نقشه كشي و تجهيزات آن
در اطراف مواد و لوازم مصرفي: در حين روغنكاري و محل نگهداري انواع روغنهاي ديگر صنعتي، زير پايي ها دستكش هاي كار، وسائل تنظيف و نظاير آن.
در محوطه هاي كاري – ادراي : مكانهاي خلوت ، رفع انواع آلودگي، خط كش و تقيسم محوطه، تعيين محل توقف و تعيين جهت رفت و آمد روان وسائط نقليه، رنگ آميزي با هدف ايمني، تفكيك و تشخيص و نيز تلطيف محيط.
در اطراف ساختمانها و تأسيسات : سقف، ديوارو كف كارگاهها و دفاتر كاري و اداري، تاسيسات برق، گاز، تصفيه خانه هاي آب، سرويسهاي بهداشتي.
ساير اماكن اداري و شخصي
مزاياي اجرايي آراستگي(5S)
جلوگيري از انباشته شدن ضايعات و صدمه خوردن بيشتر آنها در اثر باران، آفتاب و ….
افزايش درآمد ناشي از فروش به موقع و مقرون به صرفه ضايعات صنعتي به علت تفكيك كردن آنها
استفاده از قفسه بندي و ارتفاع در چيدمان مواد و صرفه جويي در سطح اشغال محيط كار
جلوگيري از آتش سوزي، احتراق، انفجار، سقوط اجسام و ساير حوادث مشابه در اثر كاهش تراكم مواد زائد و ضايعات و مراقبت از آنها.
جلوگيري از دور ريختن مواد، قطعات سالم به همراه ضايعات و زوائد.
جلوگيري از گم شدن و يا مخفي ماندن، مواد، قطعات و ابزار در هم با يكديگر در اثر انباشت نامنظم آنها.
رواني رفت آمد ليفتراكهاي دستي و ليفتراكها در محيط كار
نمايان بودن قطعات، ابزار و مواد در قفسه ها و جلوگيري از پنهان شدن آنها از چشم.
جلوگيري از هر گونه نشت آب، روغن، گاز، باد و ساير مواد به منظور ايجاد ايمني و جلوگيري از ضايع شدن و نيز صرفه جويي در انرژي.
پاكيزگي سطح محيط كار و جلوگيري از لغزيدن كاركنان و زمين خوردن آنها و بروز حوادث در حين كار
رنگ آميزي مرتب محيط كار و ماشين آلات و نيز تجديد خط كشي ها به منظور شاد كردن و روحيه دادن به نمود هاي محيط كاري
ايجاد فرهنگ پيشگيري به جاي تعمير.
رعايت بهداشت، سلامتي و ايمني كاركنان.
كاهش خستگي و آزردگي هاي ناشي از كار در محيط شلوغ، نامطبوع و حادثه ساز
انجام خانه تكاني هاي روزانه، هفتگي، فصلي و سالانه توسط كاركنان به منظور مشاركت عمومي در آراستگي
آمادگي مستمر و لحظه اي محيط كار براي بازديدهاي غير مترقبه مشتري و هر بازديد كننده مهم ديگر از محيط كار.